المنتور صفحه #1438

نقش‌برجستهٔ آنوبانینی در سرپل‌ذهاب یکی از کهن‌ترین بازنمایی‌های تصویری قدرت در هنر خاور نزدیک باستان است؛ بااین‌حال، بخش عمده‌ای از پژوهش‌های موجود بر معرفی تاریخی یا توصیف صوری اثر متمرکز بوده و کمتر به سازوکارهای نشانه‌ای و فضامحور آن توجه کرده‌اند. مسئلهٔ اصلی پژوهش حاضر آن است که این نقش‌برجسته چگونه از رهگذر ادغام تصویر با چشم‌انداز طبیعی، زبانی بصری برای تولید و تثبیت قدرت می‌سازد. بر همین اساس، پرسش کلیدی پژوهش چنین طرح می‌شود که زبان قدرت در نقش‌برجستهٔ آنوبانینی چگونه شکل می‌گیرد و چه نقشِ سازوکارهای فضایی، بدنی و نشانه‌ای در این فرایند دارد؟ پژوهش با روش کیفی و رویکرد تحلیل نشانه‌شناختی انجام شده‌است. داده‌ها از طریق بررسی ساختاری صحنه، تحلیل تصاویر باکیفیت میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای در حوزهٔ تاریخ هنر لولوبیان گردآوری شده‌اند. هدف پژوهش، تبیین سازوکارهایی است که تصویر را از سطح بازنمایی صرف فراتر برده و به ابزاری مؤثر برای تثبیت اقتدار سیاسی و آیینی تبدیل می‌کنند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قدرت در این اثر نه فقط در بدن‌های فرمانروا، ایزدبانو و اسیران؛ بلکه در ادغام تصویر با بستر طبیعی صخره تولید می‌شود. ارتفاع و شیب صخره زاویهٔ دید مخاطب را کنترل و به نفع فرمانروا هدایت می‌کند؛ بافت و خطوط طبیعی سنگ قاب‌بندی صحنه را شکل می‌دهند؛ سازمان فضایی بدن‌ها سلسله‌مراتبی از قدرت، مشروعیت و انقیاد را تعریف می‌کند و موقعیت مکانی نقش‌برجستهٔ آن را به «علامت سرزمینی سلطه» بدل می‌سازد. به‌این‌ترتیب، نقش‌برجستهٔ آنوبانینی یکی از نخستین نمونه‌های تاریخی است که در آن قدرت نه‌تنها بازنمایی می‌شود؛ بلکه از طریق فضا، نگاه و چشم‌انداز طبیعی ساخته و تجربه می‌شود.